Aynı dosya neden iki ekranda farklı görünüyor? Kırmızı bir sayı yazdığımızı düşünüyoruz; ekran ise bu sayının hangi kırmızıyı ve hangi ışık düzeyini temsil ettiğini bilmek zorunda. Renk yönetiminin işi tam da bu anlaşmayı kurmak.

Üç sayı, ama hangi üç sayı?
Normal trikromatik görmede renk eşleştirme üç bileşenle temsil edilebilir. Bu, bütün renk algısının üç basit sayıdan ibaret olduğu anlamına gelmez: uyum, çevre ve gözlem koşulları da önemlidir. RGB değerleri ise primerler ve beyaz nokta belirtilmeden eksik kalır.
CIE XYZ, renkölçümsel bir referanstır. x = X/(X+Y+Z), y = Y/(X+Y+Z) ile kromatiklik elde edilir; toplam sıfırken bu oranlar tanımsızdır. xy diyagramındaki eşit uzaklıklar eşit algısal fark demek değildir. [1]
KAVRAMLARI YERİNE KOYALIM
Gamut ve beyaz nokta
BT.709 ile BT.2020 aynı RGB sayılarını aynı renkler olarak yorumlamaz. Seçilen primerler gösterilebilen renk hacmini belirler. DCI-P3 ile Display P3 de primerleri paylaşsalar bile beyaz nokta ve kodlama açısından aynı sistem değildir. [2, 3]
Bir ekranın gamını anlatırken ölçüm uzayı ve yöntem de söylenmelidir. “BT.2020 primerleri spektral sınırda, dolayısıyla hiçbir gerçek ekran %100 kapsayamaz” çıkarımı doğru değildir. Spektral primerlere yaklaşabilen teknolojiler vardır; kapsama iddiası ölçümle değerlendirilir.
Matris nerede işe yarar?
Primerleri ve beyaz noktası tanımlı doğrusal RGB ile XYZ arasında 3 × 3 matris kullanılabilir. Farklı beyaz noktaları arasında kromatik adaptasyon da gerekebilir. Gamutun dışında kalan değerlerin nasıl eşleneceği ise yalnızca matris çarpımıyla çözülmez.
BT.709 doğrusal RGB için Y = 0,2126R + 0,7152G + 0,0722B’dir. Doğrusal olmayan R′G′B′ üzerinde aynı ağırlıklarla hesaplanan Y′ ise lumadır. Fiziksel ışıklılıkla aynı değildir. “Bütün renk dönüşümleri 3 × 3’tür” demek bu ayrımı ve doğrusal olmayan işlemleri kaçırır. [2]

| İsim | Temel işlev | Karıştırılmaması gereken |
|---|---|---|
| Primerler / beyaz | Rengin tanımı | Transfer eğrisi |
| OETF | Sahne → kod | EOTF’nin her zaman tersi değil |
| EOTF | Kod → ekran ışığı | Metadata biçimi değil |
| Tone mapping | Aralık uyarlaması | Yalnızca gamut matrisi değil |
TASARIM VE UYGULAMA
OETF, EOTF ve OOTF
OETF, sahne ışığından sinyal kodlamasına; EOTF, sinyalden ekran ışığına ilişki kurar. OOTF, sahneden gösterime kadar olan toplam görünüm ilişkisini anlatır. Her sistemin OETF’sini ters çevirerek referans ekran davranışını bulamayız.
Gamma hem ekranların fiziksel geçmişiyle hem kodlama verimiyle ilişkilidir. Doğrusal olmayan temsil, kod seviyelerini daha kullanışlı dağıtabilir. BT.1886 referans HDTV ekran EOTF’sidir; yalnızca sıfır siyah düzeyi gibi uygun koşullarda basit kuvvet eğrisine indirgenir. [4]
HDR, PQ ve HLG
HDR daha fazla piksel değil, ışıklılık aralığının ve görünümün farklı yönetilmesidir. BT.2100, PQ ve HLG sistemlerini tanımlar. PQ’nun kod ölçeği 10.000 cd/m²’ye kadar uzanır; bu, her HDR ekranın o tepeye ulaşması gerektiği anlamına gelmez. [5]
PQ transfer fonksiyonu kendi başına dinamik metadata zorunluluğu getirmez. HDR10 ve Dolby Vision gibi teslim sistemlerinin metadata kuralları ayrıca ele alınır. HDR de yalnızca geniş gamutun başka adı değildir; SDR içerik yüksek bit derinliğinde, HDR içerik daha sınırlı renklerle bulunabilir.
Tone mapping ve FPGA uygulaması
Hedef ekranın aralığına sığmayan içeriği eşlemek için tone mapping kullanılır. Parlaklığı sıkıştırırken tonun ve doygunluğun nasıl değiştiğini de izlemek gerekir. Kanalları bağımsız kırpmak renk kaymalarına yol açabilir.
FPGA’de matris, eğri LUT’si ve gerektiğinde 3D LUT farklı görevler üstlenir. Bellek ve DSP maliyeti bit genişliğine, paralellik düzeyine ve interpolasyona bağlıdır. 20 bit girişli bir LUT pahalı olabilir; fakat “tam LUT imkânsız” bir fizik yasası değildir. Kaynak bütçesini hedef cihaz için çıkaralım.
Bu bölümden akılda kalan: Önce rengin koordinat sistemini, sonra kodun ışıkla ilişkisini tanımlayın. Böylece “aynı RGB sayısı neden aynı görünmüyor?” sorusu bir gizem olmaktan çıkar.
Bu bölümün sayfa düzenli sürümü PDF olarak da mevcut: PDF sürümü (4 sayfa)
Kaynaklar
- Stockman: Cone fundamentals and CIE standards
- ITU-R BT.709
- ITU-R BT.2020
- ITU-R BT.1886
- ITU-R BT.2100
Bölüm, Wupsoft’un LinkedIn sayfasında da belge olarak paylaşılmaktadır.
